‛አኹንም ፡ ብዙ ፡ ብርሃን!’።

ዋና ገጽ | የኢትዮጵያ ታሪክና ሥነጽሑፍ የምርምር ሥራዎች /Researches on Ethiopian History and Literature/
+ - Font Size  
 
 

‛አኹንም ፡ ብዙ ፡ ብርሃን!’።


ከክፍሌ ፡ ተክለጽዮን።
  



ርእስ፦ የ-ግይጌ ፡ ማከያ ፡ መዝገበ-ቃላት።
(Giyge’s Advanced Supplement to Concise Amharic-English Dictionaries)
የገጽ ፡ ብዛት፦ xiv መግለጫ ፡ የያዙ ፡ የፊት ፡ ገጾች + 382 ገጾች።
አሰናጅ፦ ግርማ ፡ ጌታኹን ፡ ይመር።
አሳታሚ፦ ክብሩ ፡ ክፍሌ/Kibru Books።
ዋጋ፦ የሽፋን ፡ ዋጋ ፡ ብር 230።
የታተመበት ፡ ቦታ፦ ፋር ፡ ኢስት፥አዲስ ፡ አባባ።
የታተመበት ፡ ዓ.ም. ጥር  ፣  20091 ፡ ዓ.ም.

የጸሓፊ ፡ ደዌ ፡ ያታሚ ፡ መከራ ፣ 
        ጠንቅቆ ፡ አለማወቅ ፡ የፊደልን ፡ ሥራ። 
            እንዳገኙ ፡ መጣፍ ፡ በድፍረት ፡ በመላ ፣ 
              የቋንቋ ፡ ደረመን ፡ የመጽሐፍ ፡ ቢስ ፡ ገላ። 
                 ንባብ ፡ የሚያሳክክ ፡ ምስጢር ፡ የሚቈምጥ ፣ 
         መልክአ ፡ ትርጓሜ ፡ የሚለዋውጥ።    
                       ኪዳነወልድ ፡ ክፍሌ።  


እንደመነሻ።       

   ስላንድ ፡ ጽሑፍ ፡ የሚሰጥ ፡ አስተ፟ያየት ፡ ከኹለት ፡   ነገር ፡ ይመነጫል ፤ አንድ፦ስለቀረበው ፡ ጽሑፍ ፡ አድናቈ  ትን ፡ ለመግለጽ ፣ ሌላው፦የቀረበው ፡ ጽሑፍ ፡ ከሚጠበቀ  ው ፡ ደረጃ ፡ በታች ፡ ከኾነ ፡ ሒስ ፡ ለመስጠት። የኔው ፡ ካንደ  ኛው ፡ ይካተታል። እንዲያም ፡ ቢኾን ፡ ግን ፡ ምድር ፡ የለቀቀ  ውዳሴ ፡ አላቀርብም ፣ በወደዱት ፡ ነገር ፡ ላይ ፡ እንከንን ፡ አይ  ወድዱምና ፡ ለእኔ ፡ መስለው ፡ የታዩኝን ፡ እጠቋቍማለኹ።     1  ዘመኑ ፣ ለኛ ፡ ሥራዎች ፡ በኛው፥ለውጭዎቹ ፡ በነሱው ፡ አቈጣጠር ፡ ነው።

      ካሥራሰባተኛው ፡ ምእትያ ፡ አንሥቶ ፡ እስከ ፡ ኻያኛው ፡ ማብቂያ ፡ ድረስ ፣ ቍጥራቸው ፡ ትንሽ ፡ የማይባል ፣ ዋና  ዋና ፡ የኾኑ ፣ ልሳነ-ዋህድና ፡ ልሳነ-ክልኤ ፡ መዛግብተ-ቃላት  ባገራችን ፡ ቋንቋዎች ፡ ላይ ፡ ተዘገጃጅተዋል። በግእዝና ፡ ዐማርኛ ፡ ቋንቋዎች ፡ ላይ ፣ ባገርና ፡ በውጭ ፡ ሊቃውንት ፡ የተጻፉትን ፡ በደፈናው ፡ ስናያቸው ፡ አሰነዳዳቸው ፡ በሦስት ፡ ይመደባል ፤ አንድ፦ በሀለሐመ ፡ የፊደል ፡ ተራ ፡ የተሰደሩ ፣ ለዚኹም ፡ የኢዮብ ፡ ሉዶልፍ ፡ ኹለቱ ፡ መዛግብተ-ቃላቱ ፡ የግእዙና ፡   ያማርኛው (1661, 1698) ፥ የዊልያም ፡ ኢዘንበርግ (1841) ፥ የአውጕስጦስ ፡ ዲልማን (1865) ፥ የአንጦንዮስ ፡ ዳ’ባዲ (1881) ፥ የኢግ  ናጥዮስ ፡ ጕይዲ (1901) ፥ የዮሴፍ ፡ ቤትማን (1929) ፥ የተፈራ  ወርቅ ፡ አርምዴ (1947) ፥ የተሰማ ፡ ሀብተሚካኤል (1951) ፥  የሞገስ ፡ ዕቁበጊዮርጊስ (1960) ፥ የዎልፍ ፡ ሌስላው (1976) ፥  የቶማስ ፡ ላይፐር ፡ ኬንና (1990) ፡ የጥቂት ፡ ሌሎችም። በትግርኛ ፡ ላይ ፡ የተዘጋጁት ፡ የፍራንሲስኮ ፡ ዳ’ባሳኖና (1918) ፥  የአባ ፡ ዮሐንስ ፡ ገብረእግዚአብሔር (1948/49) ፥ በትግረ ፡ ላይ  የተዘጋጀው ፡ የኤኖ ፡ ሊትማን (1962) ፡ ሥራ ፡ ይኸንኑ ፡ ፈለግ  ተከትለዋል። ኹለት፦ በአበገደ ፡ የፊደል ፡ ተራ ፡ የተሰደሩ ፣   ለዚኹም ፡ የክፍለጊዮርጊስ-ኪዳነወልድና (1948) ፡ የደስታ ፡ ተክለወል  ልድ (1962) ፡ ሥራዎች። ሦስት፦ ዎልፍ ፡ ሌስላው ፡ በሮማይስጥ ፡ የፊደል ፡ ተራ ፡ ድምፀ-ሞክሼ ፡ ሆህያቱን ፡ በማከታተል  ግን ፡ እየቅል ፡ የሰደረበትና Comparative Dictionary of Ge’ez (1987)ን ፡ ያዘጋጀበት ፡ ቅደም ፡ ተከተል ፡ ናቸው። ሊቃውንቱ ፡ ለምን ፡ በተለያየ ፡ የፊደል ፡ ተራ ፡ ያዘጋጁበትን ፡ ምክንያት ፡ ለማወቅ ፡ ምክንያተ ፡ ጽሕፈታቸውን ፡ በየመጻሕፍቶቻቸው ፡ ስለገለጹት ፡ ከዚያው ፡ ማየት ፡ ነው። የግርማም ፡ መዝገበ-ቃላት  የተዘጋጀው ፣ በተለመደው ፡ በሀለሐመ ፡ ቤት ፡ የፊደል ፡ ተራ  ነው ፣ ነገር ፡ ግን ፡ ይለያል። 

      በነገራችን ፡ ላይ ፣ ማከያ ፡ መዝገበ-ቃላት ፡ መጻፍም ፡ የተለመደ ፡ ነገር ፡ ነው ፤ ለምሳሌ ፡ ለምናውቀው ፡ ታላቍ  የአውጕስጦስ ፡ ዲልማን ፡ መዝገበ-ቃላት Sylvian Grébaut  በተባለ ፡ ፈረንሳዊ ፡ የግእዝ ፡ ሊቅ ፡ የተዘጋጀለት ፡ ማከያ ፡ አለ (521 ገጾች፥1952)። ከመኻላችን ፡ ወንድ ፡ ጠፍቶማ ፡ እንጂ ፡ አይዶለም ፡ ማከያ ፣ ለዲልማን ፡ Critical Edition የሚዘጋጅበት ፡ ጊዜ ፡ ነበር ፤ ከተዘጋጀ’ኮ ፡ አንድ ፡ ምእት ፡ ተኵል ፡   ዐለፈው! ይኸም’ኮ ፡ እንደሌላው ፡ ኹሉ ፡ ወንድ ፡ ይጠይቃል።   ይጠብቅ። አንድ ፡ ነፍሱ ፡ የምትንገበገብ ፡ ወንድ ፡ የናቱ ፡ ልጅ ፣ ማን ፡ ያውቃል ፣ ድንገት ፡ ከተፍ ፡ ይል ፡ ይኾናል። ሌላኛው ፣ የኢግናጥዮስ ፡ ጕይዲ ፡ መዝገበ-ቃላትም ፡ ከተጻፈ ፡ ካርባ ፡ ዓመት ፡ ግድም ፡ በኋላ ፣ ደቀመዛሙርቱ ፡ ፍራንሲስኮ ፡ ጋሊናና ፡ ኤንሪኮ ፡ ቼሩሊ ፡ ማከያ ፡ ጽፈውለት ፡ ነበር። እኒኽ ፡ ኹለቱ  ማከያዎች ፡ የእናት ፡ ሥራዎቹ ፡ ዐምስትያ ፡ ቢኾኑ ፡ ነው። 

      ነገር ፡ ግን ፣ ይኸ ፡ የግርማ ፡ ሥራ ፡ ማከያ ፡ ከኾናቸው ፡ ሥራዎች ፣ ከአምሳሉ ፡ አክሊሉ Amharic-English (1979,  ኹለት ፡ የተሻሻሉ ፡ እትሞች ፣ 381 ገጾች ፥ 1996 ፥ 2003) ና ፡ ከWolf  Leslau Concise Amharic-English/English-Amharic (538 ገጾች  1976) Dictionaries በመጠኑ ፡ እምብዛም ፡ አይተናነስም። በጊዜ  ያቸው ፡ የተሰናዱበት ፡ ዓላማ ፡ አንደኛው ፡ ለኹለተኛ ፡ ደረጃ  ተማሪዎችና ፡ ከዚያም ፡ በላይ ፡ ላሉቱ ፡ ሲኾን ፣ ሌላኛው ፡ ደግሞ ፡ ኋላ ፡ ላይ ፡ ተሻሻሎ ፡ በታተመበት ፡ መልክ ፡ ወጣ ፡ እንጂ ፣ ፊት ፡ ሲዘገጃጅ ፡ ወዳገራችን ፡ ይመጡ ፡ የነበሩትን ፡ የሰላም ፡ ጓዶች ፡ ዐማርኛን ፡ ለማስተማር ፡ ተብሎ ፡ ነበር። ከነዚህ  ሥራዎች ፡ የግርማ ፡ የሚለየው ፡ በብዙ ፡ መንገድ ፡ ነው ፤ አደረጃጀቱም ፡ ብቻ ፡ አይዶለም ፤ ቃላቱ ፣ በጥንቃቄ ፡ የተመረጡና ፡ የተነቀሱ ፡ ወዝና ፡ ረዴት ፡ ያላቸው ፡ ቄንጠኛ ፡ ቃላት ፡ በመኾናቸው ፡ ጭምር ፡ እንጂ። በዚህ ፡ ላይ ፡ ዐውዳዊ ፡ ነው። ከ  ምጥንና ፡ ክት ፡ አተረጓጐም ፡ ጋር። ሌላው ፡ የሚለዩበት ፣ እነዚያኛዎቹ ፡ ለማንም ፡ ማንም ፡ ዐማርኛን ፡ ኾነ ፡ እንግሊዝኛን ፡   መማር ፡ ለሚሻ ፡ ዅሉ ፡ መኾን ፡ ይችላሉ ፤ ይኸ ፡ ግን ፡ ላላፊ  አግዳሚው ፡ አይኾንም። የቃላትን ፡ ጣምና ፡ ምረር ፡ ለቀመሰ ነው። ምዑዝና ፡ ጥዑም ፡ የኾኑ ፡ ቃላትን ፡ ለሚሻ ፡ ለዚያ ፡ ሰው። ባይኑም ፥ በዦሮውም ፡ ቃላትን ፡ ለሚያጣጥመው ፡ ለዚ  ያ ፡ ሰው ፡ ናት። እርግጥ ፣ እነዚያ ፡ የያዙት ፡ የቃላት ፡ መጠን  በጣም ፡ ብዙ ፡ ነው። እንደገናም ፣ ግርማ ፡ እንደባለቅኔ ፣ ለቃ  ላቱ ፡ የሚጠበብና ፡ የሚጨነቅ ፣ ቃላት ፡ ሒወት ፡ እንዳላቸው  ቢጤ ፡ ደም ፡ እንደሚረጩ ፡ ዐይነት ፣ የሚጠበብላቸው ፡ የሚሳሳላቸው ፡ ይመስላል። ያለወጕ ፥ ያለሥራቱ ፡ እንዳይውሉ።  ግ ርማ ፡ ግን ፡ ባለቅኔ ፡ የማያደርገውን ፡ ያደርጋል ፤ መልክአ ፡   ፊደላቱንም ፡ ጭምር ፡ ይጠነቅቃል። ለሕግ ፡ ይገዛል። እሱ ፡   የመዝገበ-ቃል ፡ ሰው ፡ ነዋ! የፍቅር ፡ ሥራ!  

      ግርማን ፡ ከዚህ ፡ ሥራው ፡ አስቀድሞ ፡ ባራት ፡ ነገሮቹ ፡ ዐውቀዋለኹ ፤ መዠመሪያ ፣ ፊት ፡ ጊዜ ፡ ለሥነ-ምርምር ፡ ገጽ  በሰጠው ፡ ረዥም ፡ ቃለ-ምልልስ ፡ ሲኾን ፣ ከዚህም ፡ የተገነዘብኹት ፡ ግርማ ፡ እጅግ ፡ ሥር ፡ የሰደደ ፡ የቋንቋ ፡ ቀናዒነትና  ተቈርቋሪነት ፥ በተለይም ፡ ለቀደሙቱ ፡ ሊቃውንቶቻችን ፡ ገደብ ፡ የሌለው ፡ ፍቅር ፡ እንዳለው ፡ ነው። ከዚሁ ፡ ቃለ-ምልልስ ፡ ጋር ፡ ምናልባት ፡ ለውይይት ፡ መነሻ ፡ ይኾን ፡ ዘንድ ፡ ብሎ ፡ ስለድምፀ-ሞክሼ ፡ ፊደላትና ፡ ድምፀ-ሞክሼ ፡ ቃላት  ያዘጋጀውን ፡ ሥራም ፡ አይቼዋለኹ። ኹለተኛ፦ በኢትዮጵያ  የጥናት ፡ ተቋም ፡ ልሳን ፡ በኾነው ፡ መጽሔት ፡ (ቅጽ ፡ 30 ፥  ቍ  2 ፥ ገገ.27-88 ፥ 1997) ፡ ላይ ፡ ስለጋፋት ፡ ሕዝብ ፡ ጥንታዊ ፡ ልማዳዊ ፡ ሕግ ፡ የጻፈውን ፡ ረዥም ፡ ጽሑፍ ፣ ሦስተኛ፦ የጐጃም ፡ ትውልድ ፡ በሙሉ ፡ ከአባይ ፡ እስከአባይን ፡ አንብቤ ፣ እውነትም ፡ ግርማ ፡ ጥንቅቅ ፡ ያለ ፡ የቋንቋና ፡ የታሪክ ፡ ምሁር ፡   መኾኑን ፡ ተረዳኹ። ድሮ ፣ ገና ፡ ያኔ ፣ በነውጡ ፡ ዘመን ፣ ጽሑፎች ፡ በኅቡዕ ፡ በእጅ ፡ እየተባዙ ፡ በሚሰራጩበት ፡ በዚያን  የጥድፊያና ፡ የሽብር ፡ ሰዓት ፡ እንኳ ፣ ስለሆህያት ፡ አገባብ ፡   አብዝቶ ፡ ይጨነቅ ፡ እንደነበር ፡ የስሚ ፡ ስሚ ፡ ሰምቻለኹ። ከዚያም ፡ በላይ ፡ ትምህርቱንም ፡ የተከታተለው ፡ በዝነኛው ፡ ኦክስፎ  ርድ ፡ ዩኒቨርስቲ ፡ ነው። ያ ፡ ስንኳ ፡ ዋስትና ፡ ባያሰጠንም።


ሙሉውን ጽሑፍ በፒዲኤፍ(pdf) ለማንበብ እዚህ ይጫኑ

ከክፍሌ ፡ ተክለጽዮን።
 
ይህን ጽሑፍ ወዳጆችዎ ፌስቡክ ገጽዎ ላይ ለማስነበብ:  
 
Dear Readers: The views expressed on our comment pages under are the personal views of individual contributors and ethioreaders.com bears no responsibility for what readers post and is not liable for any form of impersonation. also note that while we value your feedback we may block inappropriate comment.
tadele tufa [41 days ago.]
 መጸሔፈ ቅዱስ መዝገባ ቃለት

 
Your Comment /አስተያየት *   Required
 
 
Name:
 
Email:
 
 
 
 
Comment:
*
   
 
     
     
ፊደልን ከkeyboard ማመሳሰያ።
 

መብቱ በህግ የተጠበቀ ነው© 2007 ዓ.ም ethioreaders.com